پروتز پا بالای زانو با مفصل 3R78 اتوبوک آلمان

پروتز بالای زانو برای چه افرادی مناسب است؟

پروتز بالای زانو برای افرادی کاربرد دارد که قطع عضو آنها در ناحیه ران یا بالاتر از مفصل طبیعی زانو انجام شده است. علت قطع عضو می‌تواند متفاوت باشد؛ از جمله:

قطع عضو به دنبال آسیب‌های شدید
بیماری‌های عروقی
عوارض برخی بیماری‌ها
تروما و تصادفات
مشکلات مادرزادی
تومورها یا سایر شرایط پزشکی

با توجه به تفاوت شرایط افراد، نمی‌توان یک نوع پروتز را برای همه کاربران مناسب دانست. طول و شکل اندام باقیمانده، قدرت عضلات، دامنه حرکتی لگن، وزن، سطح فعالیت، شرایط پوستی و هدف فرد از استفاده از پروتز، همگی در انتخاب سیستم پروتزی مؤثر هستند.

قطعات مورد استفاده در پروتز بالای زانو

یک پروتز بالای زانو از چند قسمت اصلی تشکیل می‌شود. انتخاب صحیح این قطعات باید بر اساس ارزیابی فرد و شرایط اندام باقیمانده انجام شود.

1. سوکت پروتز
   سوکت مهم‌ترین قسمت ارتباطی میان بدن و پروتز است. این بخش روی اندام باقیمانده قرار می‌گیرد و نیروهای واردشده هنگام ایستادن و راه رفتن را به سیستم پروتزی منتقل می‌کند.
   ساخت سوکت باید با دقت زیادی انجام شود؛ زیرا حتی اگر بهترین مفصل زانو و پنجه استفاده شود، سوکت نامناسب می‌تواند باعث ایجاد فشار، درد، زخم پوستی، بی‌ثباتی و کاهش کنترل پروتز شود.
2. مفصل زانو اتوبوک 3R78
   در این نمونه از مفصل زانوی 3R78 شرکت Ottobock آلمان استفاده شده است. 3R78 یک مفصل زانوی پلی‌سنتریک مکانیکی است که از کنترل پنوماتیک برای فاز نوسان استفاده می‌کند. طراحی چندمحوره آن در هنگام حرکت باعث تغییر موقعیت نسبی اجزای مفصل می‌شود و به ایجاد فضای بیشتر برای عبور پروتز در هنگام تاب‌خوردن پا کمک می‌کند. اتوبوک همچنین روی ایمنی مناسب در فاز اتکا و عملکرد آن در سرعت‌های مختلف راه رفتن تأکید کرده است.
   برخی مشخصات مهم این مفصل عبارت‌اند از:
   نوع مفصل: پلی‌سنتریک مکانیکی
   کنترل فاز نوسان: پنوماتیک
   حداکثر وزن کاربر: ۱۰۰ کیلوگرم
   زاویه خم‌شدن زانو: تا ۱۵۰ درجه
   وزن نسخه دارای Pyramid: حدود ۷۶۰ گرم
   جنس: آلومینیوم
   سطح تحرک اعلام‌شده: ۲ و ۳
   اتصال دیستال: Tube Clamp با قطر ۳۰ میلی‌متر
   این ویژگی‌ها باعث می‌شوند 3R78 در گروه مفاصل مورد استفاده برای افراد دارای سطح فعالیت متوسط قرار گیرد.
3. آداپتور و تیوب پروتز
   بین مفصل زانو و پنجه پروتزی، معمولاً از سیستم تیوب و آداپتور استفاده می‌شود. این بخش وظیفه انتقال نیرو و ایجاد اتصال مناسب میان اجزای مختلف پروتز را بر عهده دارد.
   ارتفاع و موقعیت این قسمت باید در فرآیند Alignment به‌دقت تنظیم شودپنجه پروتزی Össur Téres
   در نمونه موردنظر، از پنجه پروتزی Össur Téres استفاده شده است.پنجه پروتزی نقش مهمی در تماس با زمین، انتقال وزن، جذب و بازگرداندن بخشی از انرژی و ایجاد حرکت طبیعی‌تر در مرحله ایستادن و پیشروی بدن دارد.
   البته انتخاب پنجه باید متناسب با وزن، میزان فعالیت، نوع راه رفتن، شرایط اندام باقیمانده و نوع مفصل زانو انجام شود. بنابراین صرفاً استفاده از یک پنجه مشخص به معنی مناسب بودن آن برای تمام افراد نیست.

مزایای استفاده از مفصل پلی‌سنتریک در پروتز بالای زانو

یکی از ویژگی‌های مهم مفصل 3R78، طراحی پلی‌سنتریک آن است. در این طراحی، حرکت زانو برخلاف یک مفصل تک‌محوره ساده، حول یک محور ثابت انجام نمی‌شود.
این ساختار می‌تواند در کنترل حرکت و ایجاد فضای مناسب هنگام عبور پروتز از کنار پای مقابل مؤثر باشد.
از طرف دیگر، کنترل پنوماتیک فاز نوسان امکان تنظیم مقاومت حرکات خم‌شدن

و بازشدن زانو را فراهم می‌کند. طبق اطلاعات اتوبوک، حرکت خم‌شدن و بازشدن می‌تواند برای نزدیک‌شدن بیشتر حرکت پروتز به الگوی طبیعی راه رفتن تنظیم شود.

نحوه ساخت پروتز بالای زانو

ساخت پروتز بالای زانو یک فرآیند چندمرحله‌ای است و کیفیت نتیجه نهایی فقط به کیفیت قطعات وابسته نیست؛ بلکه طراحی و ساخت سوکت، تنظیم محورهای پروتز و انجام Alignment نیز اهمیت زیادی دارد.

مرحله اول: ارزیابی فرد
در ابتدا شرایط فرد بررسی می‌شود. مواردی مانند:
طول اندام باقیمانده
شکل اندام
قدرت عضلات
دامنه حرکتی لگن
وضعیت پوست
میزان فعالیت
وزن و قد
نحوه راه رفتن
مشکلات احتمالی سمت مقابل
بررسی می‌شوند.
هدف این مرحله تعیین سیستم پروتزی متناسب با نیاز فرد است.

مرحله دوم: اندازه‌گیری و قالب‌گیری
پس از ارزیابی، اندازه‌گیری‌ها و بررسی شکل اندام باقیمانده انجام می‌شود.
سوکت باید به شکلی ساخته شود که ضمن ایجاد اتصال مناسب، فشارهای واردشده را در نواحی مناسب توزیع کند و از ایجاد فشار بیش از حد در نقاط حساس جلوگیری شود.

مرحله سوم: ساخت سوکت اولیه
معمولاً قبل از ساخت نسخه نهایی، امکان استفاده از سوکت آزمایشی وجود دارد. این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا فرد می‌تواند با آن راه برود و نقاط فشار یا مشکلات احتمالی مشخص شوند.

مرحله چهارم: نصب مفصل و سایر قطعات
پس از تأیید سوکت، مفصل زانو، تیوب، آداپتورها و پنجه نصب می‌شوند.
در این مرحله ارتفاع و موقعیت قطعات باید با دقت تنظیم شود.

مرحله پنجم: Alignment
یکی از مهم‌ترین مراحل ساخت پروتز، تنظیم Alignment است.
حتی اگر تمام قطعات پروتز از کیفیت مناسبی برخوردار باشند، تنظیم نامناسب می‌تواند موجب تغییر الگوی راه رفتن، افزایش فشار روی سوکت، احساس بی‌ثباتی و افزایش مصرف انرژی شود.
بنابراین Alignment باید بر اساس شرایط فرد و مشاهده راه رفتن او انجام شود.

مرحله ششم: آموزش استفاده
بعد از آماده شدن پروتز، فرد باید نحوه پوشیدن، درآوردن، تمیز کردن و استفاده صحیح از پروتز را یاد بگیرد.
همچنین برنامه تمرینی مناسب برای افزایش کنترل پروتز ارائه می‌شود.

قیمت پروتز بالای زانو چقدر است؟

قیمت پروتز بالای زانو یک عدد ثابت نیست و نمی‌توان برای تمام افراد قیمت یکسانی تعیین کرد.
قیمت نهایی به عواملی مانند موارد زیر بستگی دارد:
نوع مفصل زانو
برند و مدل مفصل
نوع پنجه
نوع و تکنولوژی سوکت
مواد مورد استفاده
نوع آداپتورها و تیوب‌ها
فرآیند ساخت و تنظیم
نیاز به سوکت آزمایشی
سطح فعالیت فرد
خدمات پس از ساخت
نیاز به اصلاح یا تنظیمات بعدی
در نمونه‌ای که از مفصل 3R78 اتوبوک و پنجه Össur Teres استفاده شده، قیمت نهایی علاوه بر هزینه قطعات وارداتی، به نوع سوکت و فرآیند ساخت نیز وابسته است.
به همین دلیل، برای اعلام قیمت دقیق پروتز بالای زانو بهتر است ابتدا فرد توسط متخصص پروتز و ارتوز ارزیابی شود و سپس بر اساس قطعات مورد نیاز، قیمت نهایی اعلام شود.
نکته مهم: قیمت قطعات وارداتی می‌تواند تحت تأثیر نرخ ارز و شرایط تأمین قطعات تغییر کند؛ بنابراین قیمت روز باید هنگام سفارش و ساخت استعلام شود.

مراقبت‌های قبل از استفاده از پروتز

قبل از استفاده طولانی‌مدت از پروتز باید پوست اندام باقیمانده بررسی شود.
پوست باید تمیز و خشک باشد و در صورت وجود زخم، تاول، قرمزی شدید یا درد غیرطبیعی، استفاده از پروتز بدون بررسی متخصص ادامه پیدا نکند.
همچنین فرد باید نحوه صحیح پوشیدن سوکت و استفاده از جوراب یا سیستم تعلیق مورد استفاده را یاد بگیرد.
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد به محض دریافت پروتز، استفاده طولانی‌مدت را شروع کند. در حالی که بدن نیاز دارد به تدریج به فشار و وزن سیستم جدید عادت کند.

مراقبت‌های بعد از استفاده از پروتز

مراقبت صحیح می‌تواند به حفظ عملکرد پروتز و افزایش عمر قطعات کمک کند.
تمیز کردن سوکت
سوکت باید به‌طور منظم تمیز شود و عرق و آلودگی از سطح داخلی آن پاک شود.
بررسی پوست
بعد از استفاده، پوست اندام باقیمانده بررسی شود. قرمزی کوتاه‌مدت ممکن است در برخی شرایط ایجاد شود، اما درد مداوم، زخم یا تغییرات پوستی قابل توجه نیاز به بررسی تخصصی دارد.
بررسی پیچ‌ها و اتصالات
شل‌شدن اتصالات می‌تواند Alignment و ایمنی پروتز را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین پروتز باید به‌صورت دوره‌ای توسط متخصص بررسی شود.
توجه به صداهای غیرطبیعی
ایجاد صدای جدید، لقی، تغییر ناگهانی در حرکت زانو یا احساس بی‌ثباتی می‌تواند نشانه نیاز به سرویس یا تنظیم باشد.
مراقبت از مفصل زانو
مفصل 3R78 دارای سیستم پنوماتیک و اجزای مکانیکی است و باید مطابق دستورالعمل سازنده و توصیه متخصص نگهداری و سرویس شود. اطلاعات رسمی اتوبوک برای این مفصل، دستورالعمل استفاده و نگهداری اختصاصی ارائه کرده است.

تمرین با پروتز بالای زانو

توانبخشی بخش جدایی‌ناپذیر استفاده موفق از پروتز بالای زانو است.
هدف تمرین‌ها این است که فرد به تدریج کنترل بیشتری روی پروتز پیدا کند و بتواند در شرایط مختلف راه برود.

تمرین انتقال وزن
فرد ابتدا باید بتواند وزن خود را به شکل کنترل‌شده روی سمت دارای پروتز منتقل کند.
این تمرین معمولاً با تکیه‌گاه و تحت نظر متخصص توانبخشی انجام می‌شود.

تمرین ایستادن
توانایی ایستادن متعادل با پروتز یکی از مراحل مهم اولیه است.
فرد باید بتواند وزن خود را به شکل مناسب میان دو پا تقسیم کند و کنترل لگن و تنه را حفظ نماید.

تمرین گام‌برداشتن
در مراحل بعدی، تمرین برداشتن گام با پروتز انجام می‌شود.
تمرکز اصلی روی کنترل لگن، قرارگیری صحیح پا و هماهنگی حرکت زانو و پنجه است.
تمرین تغییر سرعت راه رفتن
پس از ایجاد مهارت پایه، می‌توان تغییر سرعت راه رفتن را تمرین کرد.
این موضوع به‌خصوص در پروتزهایی که دارای کنترل فاز نوسان هستند اهمیت دارد.

تمرین بالا و پایین رفتن از پله
بالا و پایین رفتن از پله نیازمند کنترل مناسب پروتز است و باید پس از کسب مهارت‌های پایه و طبق نظر متخصص توانبخشی انجام شود.

تمرین نشستن و بلند شدن
این تمرین به فرد کمک می‌کند کنترل زانو و پروتز را هنگام تغییر وضعیت بهتر یاد بگیرد.
آیا با پروتز بالای زانو می‌توان طبیعی راه رفت؟
نحوه راه رفتن با پروتز به عوامل متعددی بستگی دارد و فقط به مدل مفصل زانو مربوط نمی‌شود.
طول و وضعیت اندام باقیمانده، قدرت عضلات، سلامت مفصل لگن، طراحی سوکت، Alignment، انتخاب پنجه و میزان تمرین همگی روی راه رفتن تأثیر دارند.
به همین دلیل، هدف از ساخت پروتز نباید صرفاً استفاده از قطعات گران‌تر باشد؛ بلکه باید یک سیستم هماهنگ با شرایط بدن فرد طراحی و تنظیم شود.

چه عواملی باعث ناراحتی هنگام استفاده از پروتز می‌شوند؟
اگر سوکت مناسب نباشد یا Alignment به‌درستی انجام نشده باشد، ممکن است مشکلاتی مانند:
درد اندام باقیمانده
فشار موضعی
ایجاد تاول
قرمزی پوست
احساس ناپایداری
چرخش پروتز
خستگی بیش از حد هنگام راه رفتن
دشواری در عبور پروتز از کنار پای مقابل
ایجاد شود.
در صورت بروز چنین مشکلاتی، بهتر است فرد به جای تغییر خودسرانه تنظیمات، پروتز را برای بررسی به متخصص پروتز و ارتوز مراجعه کند.
تعویض و تنظیم مجدد پروتز بالای زانو
پروتز یک وسیله کاملاً ثابت و بدون نیاز به تنظیم نیست. شرایط بدن فرد ممکن است در طول زمان تغییر کند و همین موضوع می‌تواند نیاز به تنظیم سوکت یا Alignment را ایجاد کند.
تغییر وزن، تغییر حجم اندام باقیمانده، تغییر سطح فعالیت و حتی تغییر الگوی راه رفتن می‌تواند بر نحوه قرارگیری پروتز تأثیر بگذارد.
بنابراین معاینه و بررسی دوره‌ای پروتز اهمیت زیادی دارد.

جمع‌بندی

پروتز بالای زانو یک سیستم تخصصی است که از مجموعه‌ای از قطعات شامل سوکت، مفصل زانو، آداپتورها، تیوب و پنجه پروتزی تشکیل می‌شود. کیفیت هر یک از این اجزا اهمیت دارد، اما عملکرد نهایی پروتز به هماهنگی میان تمام قطعات، طراحی صحیح سوکت، Alignment دقیق و توانبخشی مناسب وابسته است.
در نمونه مورد بررسی، استفاده از مفصل زانوی پلی‌سنتریک پنوماتیک Ottobock 3R78 در کنار پنجه پروتزی Össur Téres می‌تواند یک سیستم مناسب برای کاربرانی باشد که مشخصات بدنی و سطح فعالیت آنها با ویژگی‌های این قطعات مطابقت داشته باشد. مفصل 3R78 طبق مشخصات رسمی سازنده برای حداکثر وزن ۱۰۰ کیلوگرم و سطوح تحرک ۲ و ۳ معرفی شده و زاویه خم‌شدن آن تا ۱۵۰ درجه است.
با این حال، انتخاب پروتز باید به‌صورت فردی انجام شود. یک پروتز مناسب، پروتزی نیست که صرفاً از قطعات شناخته‌شده تشکیل شده باشد؛ بلکه باید متناسب با بدن، نیازهای حرکتی، شرایط اندام باقیمانده و اهداف فرد طراحی، ساخته و تنظیم شود.
پس از ساخت نیز آموزش استفاده و تمرین با پروتز اهمیت زیادی دارد. در واقع، ساخت پروتز پایان مسیر نیست؛ بلکه شروع فرآیند توانبخشی و یادگیری استفاده صحیح از آن است.

سوالات متداول درباره پروتز بالای زانو

۱. پروتز بالای زانو از چه قطعاتی تشکیل می‌شود؟

پروتز بالای زانو معمولاً از سوکت، مفصل زانو، آداپتورها و تیوب، پنجه پروتزی و سیستم‌های اتصال و تعلیق تشکیل می‌شود. نوع و مدل هر قطعه بر اساس شرایط اندام باقیمانده، وزن، سطح فعالیت و نیازهای حرکتی فرد انتخاب می‌شود.

۲. قیمت پروتز بالای زانو چقدر است؟

قیمت پروتز بالای زانو به عواملی مانند مدل مفصل زانو، نوع پنجه، جنس و تکنولوژی سوکت، قطعات مورد استفاده، فرآیند ساخت و خدمات تنظیم و پس از ساخت بستگی دارد. به همین دلیل، قیمت دقیق معمولاً پس از ارزیابی فرد و مشخص شدن قطعات مورد نیاز تعیین می‌شود.

۳. مفصل 3R78 اتوبوک برای چه افرادی مناسب است؟

مفصل 3R78 یک مفصل زانوی پلی‌سنتریک مکانیکی با کنترل پنوماتیک فاز نوسان است که شرکت Ottobock آن را برای کاربران با سطوح تحرک ۲ و ۳ و حداکثر وزن ۱۰۰ کیلوگرم معرفی کرده است. با این حال، مناسب بودن آن برای هر فرد باید بر اساس ارزیابی تخصصی انجام شود.

۴. آیا راه رفتن با پروتز بالای زانو نیاز به تمرین دارد؟

بله. یادگیری راه رفتن با پروتز بالای زانو معمولاً به تمرین و توانبخشی نیاز دارد. تمرین‌هایی مانند انتقال وزن، ایستادن، گام‌برداشتن، تغییر سرعت، نشستن و بلند شدن و در مراحل بعد بالا و پایین رفتن از پله می‌توانند به افزایش کنترل پروتز کمک کنند.

۵. هر چند وقت یک‌بار باید پروتز بالای زانو بررسی و تنظیم شود؟

زمان مشخصی برای همه افراد وجود ندارد و به شرایط کاربر و نوع پروتز بستگی دارد. با این حال، در صورت ایجاد درد، تغییر حجم اندام باقیمانده، احساس لقی، تغییر نحوه راه رفتن، ایجاد صدای غیرطبیعی یا ناراحتی هنگام استفاده، پروتز باید توسط متخصص پروتز و ارتوز بررسی و در صورت نیاز تنظیم شود.