اسپلینت مچ دست کودکان (WRIST EXTENSION SPLINT)

اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان یکی از انواع ارتوزهای دست و مچ (Wrist-Hand Orthosis) است که با هدف قرار دادن مچ در وضعیت مناسب، کنترل حرکات نامطلوب، کاهش اثر کوتاهی عضلات و تاندون‌ها و در برخی کودکان بهبود عملکرد دست طراحی و ساخته می‌شود.
این اسپلینت معمولاً به‌صورت اختصاصی و متناسب با شکل دست و ساعد کودک ساخته می‌شود؛ زیرا اندازه، فرم اندام، دامنه حرکتی، میزان تون عضلانی و هدف درمانی در هر کودک متفاوت است. در کودکان مبتلا به فلج مغزی، آسیب‌های عصبی، همی‌پلژی و برخی اختلالات حرکتی، ارتوز مچ و دست ممکن است بخشی از برنامه توانبخشی باشد. با این حال، انتخاب نوع اسپلینت، میزان باز کردن مچ و مدت استفاده باید بر اساس ارزیابی فردی کودک و نظر متخصص انجام شود. شواهد موجود نیز نشان می‌دهد که هدف اسپلینت باید مشخص باشد و استفاده از آن بهتر است در کنار برنامه توانبخشی و تمرینات عملکردی انجام شود.

در این مقاله به بررسی قیمت اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان، نحوه ارزیابی، مراحل ساخت، موارد تجویز، انواع اسپلینت و نکات مهم استفاده از آن می‌پردازیم.

اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان چیست؟

اسپلینت بازکننده مچ دست، وسیله‌ای است که برای هدایت مچ از وضعیت خم‌شده به سمت وضعیت خنثی یا بازتر طراحی می‌شود.
در بعضی کودکان، به دلیل افزایش تون عضلات خم‌کننده مچ و انگشتان، مچ دست تمایل دارد در وضعیت فلکشن یا خم‌شده قرار بگیرد. ادامه این وضعیت در طولانی‌مدت می‌تواند باعث محدود شدن دامنه حرکتی و ایجاد مشکلاتی در وضعیت دست شود.
اسپلینت می‌تواند با ایجاد یک وضعیت کنترل‌شده، مچ و در صورت نیاز انگشتان را در موقعیتی قرار دهد که با هدف درمانی کودک هماهنگ باشد.
البته «بازکننده مچ» الزاماً به این معنی نیست که در همه کودکان باید مچ را تا حداکثر میزان بازشدگی قرار داد. زاویه مناسب باید با توجه به دامنه حرکتی غیرفعال، تون عضلات، توانایی فعال کودک و هدف عملکردی تعیین شود. در مطالعات مربوط به اسپلینت‌های عملکردی کودکان، برای برخی کودکان مچ در حدود ۲۰ تا ۳۰ درجه اکستنشن قرار داده شده، اما در صورت محدودیت حرکتی یا تأثیر منفی بر عملکرد دست، موقعیت مناسب کودک متفاوت خواهد بود.

چه کودکانی ممکن است به اسپلینت بازکننده مچ نیاز داشته باشند؟

تجویز اسپلینت بازکننده مچ باید پس از ارزیابی انجام شود. از مهم‌ترین شرایطی که ممکن است استفاده از این ارتوز در آنها مطرح شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. فلج مغزی
   یکی از شایع‌ترین زمینه‌هایی که ممکن است در آن از ارتوزهای دست و مچ استفاده شود، فلج مغزی به‌خصوص انواع همراه با همی‌پلژی یا اسپاستیسیته اندام فوقانی است.
   در این شرایط ممکن است افزایش تون عضلات فلکسور باعث شود مچ و انگشتان تمایل به خم‌شدن داشته باشند.
   ارتوز می‌تواند با قرار دادن دست در وضعیت مناسب، به اهدافی مانند حفظ دامنه حرکتی، بهبود وضعیت دست یا حمایت از عملکرد کمک کند. البته میزان اثرگذاری به نوع اختلال حرکتی و هدف درمانی بستگی دارد.
2. همی‌پلژی
   در کودکانی که یک سمت بدن بیشتر درگیر است، ممکن است وضعیت مچ و دست سمت درگیر با دست سالم متفاوت باشد.
   در این شرایط اسپلینت می‌تواند با هدف قرار دادن مچ در وضعیت مناسب‌تر و در صورت نیاز ایجاد حمایت از شست یا انگشتان طراحی شود.
3. اسپاستیسیته عضلات مچ و انگشتان
   در کودکانی که عضلات خم‌کننده مچ و انگشتان بیش‌فعال هستند، مچ ممکن است تمایل به خم‌شدن داشته باشد.
   در چنین شرایطی، یکی از اهداف احتمالی ارتوز می‌تواند حفظ طول عملکردی بافت‌های نرم و کمک به قرارگیری مچ در وضعیت مناسب باشد.
4. محدودیت دامنه حرکتی مچ
   در صورتی که دامنه حرکتی مچ کاهش پیدا کرده باشد، ممکن است اسپلینت به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی مورد استفاده قرار گیرد.
   نکته مهم این است که اگر محدودیت شدید یا کانترکچر ایجاد شده باشد، صرفاً ساخت اسپلینت همیشه راه‌حل کافی نیست و کودک باید توسط تیم درمانی ارزیابی شود.
5. نیاز به بهبود وضعیت دست هنگام فعالیت
   همه اسپلینت‌ها با هدف جلوگیری از تغییر شکل ساخته نمی‌شوند.
   برخی از آنها Functional Splint هستند و هدفشان قرار دادن مچ در وضعیت مناسب‌تر برای انجام فعالیت‌هایی مانند گرفتن، رها کردن یا استفاده دو دستی از اشیا است.

تفاوت اسپلینت عملکردی و اسپلینت اصلاحی

یکی از مهم‌ترین نکات در ساخت اسپلینت کودکان، مشخص کردن هدف آن است.
اسپلینت عملکردی
این نوع اسپلینت برای کمک به انجام فعالیت‌های روزمره ساخته می‌شود.
برای مثال ممکن است مچ را در وضعیت اکستنشن مناسبی قرار دهد تا کودک بتواند بهتر یک وسیله را بگیرد یا از دست در فعالیت‌های دو دستی استفاده کند.
اسپلینت پوزیشنینگ یا اصلاح وضعیت
در این نوع اسپلینت، هدف اصلی می‌تواند حفظ وضعیت مناسب، کاهش قرارگیری مچ در فلکشن و کمک به حفظ دامنه حرکتی موجود باشد.
در کودکان مبتلا به فلج مغزی، ارتوزهای مچ و دست معمولاً با توجه به میزان محدودیت حرکتی، تون عضلانی و وضعیت انگشتان به‌صورت اختصاصی طراحی می‌شوند.

نحوه ارزیابی کودک قبل از ساخت اسپلینت بازکننده مچ

ساخت اسپلینت بدون ارزیابی دقیق می‌تواند باعث شود ارتوز نه‌تنها به هدف درمانی نرسد، بلکه برای کودک ناراحت‌کننده باشد.
ارزیابی معمولاً شامل چند مرحله است.

1. بررسی وضعیت مچ و دست
ابتدا وضعیت مچ، انگشتان و شست در حالت استراحت و هنگام فعالیت بررسی می‌شود.
متخصص بررسی می‌کند که مچ بیشتر به سمت فلکشن، انحراف یا وضعیت دیگری تمایل دارد و آیا این وضعیت در فعالیت‌های روزمره کودک اختلال ایجاد می‌کند یا خیر.

2. اندازه‌گیری دامنه حرکتی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های ارزیابی، اندازه‌گیری ROM یا دامنه حرکتی است.
حرکت مچ در حالت فعال و غیرفعال بررسی می‌شود و در صورت نیاز با گونیومتر اندازه‌گیری می‌شود. اندازه‌گیری دامنه حرکتی مچ با گونیومتر یکی از روش‌های استاندارد مورد استفاده در ارزیابی‌های ارتوزی است.
برای مثال باید مشخص شود کودک:
چه مقدار اکستنشن فعال دارد؟
چه مقدار اکستنشن غیرفعال دارد؟
آیا محدودیت واقعی مفصل وجود دارد؟
آیا با حرکت انگشتان، وضعیت مچ تغییر می‌کند؟
این اطلاعات در تعیین زاویه نهایی اسپلینت اهمیت زیادی دارد.
بررسی تون عضلانی و اسپاستیسیته
در کودکانی که دچار مشکلات عصبی هستند، فقط اندازه‌گیری دامنه حرکتی کافی نیست.
تون عضلات و میزان اسپاستیسیته نیز باید بررسی شود.
در مطالعات مربوط به ارتوزهای مچ و دست کودکان مبتلا به فلج مغزی، عواملی مانند دامنه حرکتی غیرفعال، تون عضلانی، قدرت گرفتن، درد و عملکرد دست مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند.
اگر اسپاستیسیته شدید باشد، ممکن است طراحی اسپلینت نسبت به یک کودک با محدودیت حرکتی خفیف کاملاً متفاوت باشد.
بررسی عملکرد دست کودک
یکی از اشتباهات رایج این است که فقط به وضعیت آناتومیکی مچ توجه شود.
در یک ارزیابی کامل باید مشخص شود کودک از دست خود چگونه استفاده می‌کند.
برای مثال:
آیا می‌تواند اسباب‌بازی را بگیرد؟
آیا می‌تواند شیء را رها کند؟
آیا از دو دست همزمان استفاده می‌کند؟
آیا اسپلینت باعث کاهش توانایی گرفتن می‌شود؟
هدف اصلی خانواده و کودک چیست؟
این موضوع به‌خصوص برای اسپلینت‌های عملکردی اهمیت زیادی دارد.

نحوه ساخت اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان

یکی از روش‌های متداول ساخت اسپلینت‌های اختصاصی کودکان، استفاده از ترموپلاست است.
ترموپلاست در اثر حرارت نرم می‌شود و می‌توان آن را متناسب با فرم دست و ساعد کودک شکل داد. پس از سرد شدن، دوباره سفت شده و شکل ایجادشده را حفظ می‌کند. در مطالعات مربوط به ارتوزهای مچ و دست کودکان نیز استفاده از ترموپلاست برای ساخت ارتوزهای سفارشی گزارش شده است.

مراحل کلی ساخت

مرحله اول: ارزیابی
ابتدا متخصص وضعیت مچ، انگشتان، شست، دامنه حرکتی و هدف استفاده از اسپلینت را مشخص می‌کند.
مرحله دوم: اندازه‌گیری
طول ساعد، عرض مچ و کف دست و نقاط مهم آناتومیکی اندازه‌گیری می شوند.
مرحله سوم: تهیه الگو
براساس اندازه‌های کودک، الگوی اسپلینت تهیه می‌شود.
مرحله چهارم: انتخاب ماده
با توجه به سن کودک، میزان حمایت مورد نیاز، مدت استفاده و هدف درمان، ضخامت و نوع مناسب ترموپلاست انتخاب می‌شود.
مرحله پنجم: گرم کردن و شکل‌دهی
ترموپلاست گرم شده و در وضعیت تعیین‌شده روی دست کودک شکل داده می‌شود.
در این مرحله باید دقت زیادی وجود داشته باشد تا نقاط حساس، برجستگی‌های استخوانی و مسیر تاندون‌ها تحت فشار نامناسب قرار نگیرند.
مرحله ششم: تعیین زاویه مچ
یکی از حساس‌ترین مراحل ساخت، تعیین میزان اکستنشن مچ است.
هدف این نیست که مچ حتماً تا بیشترین مقدار ممکن باز شود؛ بلکه باید موقعیتی ایجاد شود که با هدف درمانی کودک، دامنه حرکتی موجود و عملکرد دست هماهنگ باشد.
مرحله هفتم: نصب بندها
بندهای مناسب برای ثابت نگه داشتن دست در اسپلینت اضافه می‌شوند.
محل بندها باید به‌گونه‌ای باشد که ارتوز را به‌خوبی نگه دارد، اما باعث فشار بیش از حد روی پوست نشود.
مرحله هشتم: لبه‌پردازی و پرداخت
لبه‌های ترموپلاست باید کاملاً صاف و مناسب پوست کودک باشند.
هرگونه لبه تیز یا فشار نقطه‌ای می‌تواند باعث ایجاد قرمزی و زخم پوستی شود.
مرحله نهم: تست نهایی
پس از ساخت، اسپلینت روی دست کودک قرار داده می‌شود و وضعیت مچ، انگشتان، شست و عملکرد دست بررسی می‌شود.
در صورت نیاز، اسپلینت اصلاح یا ریمولد می‌شود.
اسپلینت بازکننده مچ را در چه زاویه‌ای می‌سازند؟
یک زاویه ثابت برای تمام کودکان وجود ندارد.
در برخی مطالعات مربوط به اسپلینت عملکردی مچ کودکان، حدود ۲۰ تا ۳۰ درجه اکستنشن مچ به‌عنوان موقعیت هدف در نظر گرفته شده است؛ اما اگر کودک نتواند این مقدار اکستنشن را تحمل کند یا این وضعیت عملکرد انگشتان را مختل کند، موقعیت دیگری متناسب با شرایط او انتخاب می‌شود.

بنابراین عبارت «اسپلینت بازکننده مچ ۳۰ درجه» نباید به‌عنوان یک قانون برای همه کودکان در نظر گرفته شود.
زاویه مناسب باید فردی‌سازی شود.

قیمت اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان

قیمت اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان برای همه نمونه‌ها یک قیمت ثابت تعیین کرد.
مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت عبارت‌اند از:
نوع اسپلینت
جنس و ضخامت ترموپلاست
میزان پوشش دست و ساعد
تعداد بندها
نیاز به ساپورت شست
میزان پیچیدگی طراحی
شدت تغییر شکل یا محدودیت حرکتی
سفارشی یا آماده بودن اسپلینت
نیاز به اصلاح و تنظیم مجدد
رشد کودک و نیاز به ساخت مجدد
اسپلینت سفارشی معمولاً نیازمند ارزیابی، اندازه‌گیری، قالب‌گیری یا شکل‌دهی اختصاصی و تنظیم نهایی است؛ بنابراین قیمت آن با یک اسپلینت آماده قابل مقایسه نیست.
برای اعلام قیمت دقیق، بهتر است ابتدا کودک ارزیابی شود و مشخص شود چه نوع اسپلینتی برای او مناسب است.
آیا اسپلینت آماده برای کودک مناسب است؟
اسپلینت‌های آماده در بعضی شرایط می‌توانند کاربرد داشته باشند، اما در مواردی که کودک دچار اسپاستیسیته، تغییر شکل، محدودیت دامنه حرکتی یا نیاز به کنترل دقیق وضعیت مچ است، اسپلینت اختصاصی مزیت مهمی دارد.
دست کودکان کوچک است و تغییرات حتی چند میلی‌متری می‌تواند روی راحتی و عملکرد تأثیر بگذارد. همچنین کودک در سن رشد قرار دارد و فرم اندام او در طول زمان تغییر می‌کند.
به همین دلیل در بسیاری از موارد، اسپلینت اختصاصی پس از ارزیابی انتخاب مناسب‌تری است.
مراقبت از پوست هنگام استفاده از اسپلینت
پوست کودک باید به‌صورت منظم بررسی شود.
پس از خارج کردن اسپلینت، والدین باید پوست را از نظر موارد زیر بررسی کنند:
قرمزی پایدار
تاول
زخم
تورم
درد
تغییر رنگ پوست
فشار در نواحی استخوانی
قرمزی خفیفی که مدت کوتاهی پس از خارج کردن اسپلینت از بین می‌رود ممکن است رخ دهد، اما قرمزی ماندگار، درد یا زخم باید جدی گرفته شود و اسپلینت نیاز به بررسی و احتمالاً اصلاح دارد.

مدت استفاده از اسپلینت چقدر است؟

مدت استفاده به هدف ارتوز و شرایط کودک بستگی دارد.
برخی اسپلینت‌ها برای فعالیت‌های روزانه و تمرین‌های عملکردی استفاده می‌شوند و برخی دیگر ممکن است برای مدت طولانی‌تر یا در زمان خواب تجویز شوند.
برای مثال، در یک مطالعه مربوط به ارتوزهای مچ و دست کودکان مبتلا به فلج مغزی، استفاده طولانی‌مدت و حداقل چند ساعت در هر شبانه‌روز بررسی شده است؛ اما این موضوع به معنی تجویز یک برنامه یکسان برای همه کودکان نیست.
مدت و زمان استفاده باید توسط تیم درمانی تعیین شود.
آیا کودک می‌تواند با اسپلینت بخوابد؟
در بعضی کودکان، اسپلینت شبانه تجویز می‌شود؛ به‌خصوص زمانی که هدف، حفظ وضعیت مچ در طول ساعات استراحت باشد.
اما این موضوع باید پس از بررسی مناسب بودن اسپلینت برای خواب تعیین شود.
اگر کودک هنگام خواب دچار درد، بی‌قراری، بی‌حسی، تورم، تعریق شدید یا اختلال در خواب شود، باید وضعیت اسپلینت مجدد بررسی شود.
اهمیت تنظیم مجدد اسپلینت در کودکان
کودک دائماً در حال رشد است؛ بنابراین اسپلینتی که امروز کاملاً مناسب است ممکن است چند ماه بعد دیگر اندازه یا وضعیت مناسبی نداشته باشد.
در برخی برنامه‌های درمانی، اسپلینت‌های ترموپلاستیک قابلیت اصلاح و ریمولد شدن دارند و می‌توان با گرم کردن مجدد، وضعیت آنها را متناسب با تغییر دامنه حرکتی یا رشد کودک اصلاح کرد.

بنابراین بعد از ساخت اسپلینت، پیگیری دوره‌ای اهمیت زیادی دارد.
آیا اسپلینت می‌تواند اسپاستیسیته را درمان کند؟
خیر. اسپلینت به‌تنهایی درمان علت اصلی اسپاستیسیته نیست.
هدف آن می‌تواند کنترل وضعیت مفصل، حفظ دامنه حرکتی موجود، کمک به عملکرد یا ایجاد کشش طولانی‌مدت کنترل‌شده باشد.
در کودکان مبتلا به اختلالات عصبی، اسپلینت معمولاً باید به‌عنوان بخشی از یک برنامه جامع توانبخشی در نظر گرفته شود که ممکن است شامل کاردرمانی، فیزیوتراپی، تمرینات عملکردی و در صورت نیاز سایر درمان‌های پزشکی باشد.

جمع‌بندی

اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان یک ارتوز تخصصی است که می‌تواند برای کنترل وضعیت مچ، کمک به عملکرد دست، حفظ دامنه حرکتی و قرار دادن مچ در وضعیت مناسب‌تر مورد استفاده قرار گیرد.
مهم‌ترین نکته در ساخت این اسپلینت، انتخاب زاویه مناسب بر اساس شرایط همان کودک است. مواردی مانند دامنه حرکتی فعال و غیرفعال، میزان اسپاستیسیته، وضعیت انگشتان و شست، عملکرد دست و هدف درمانی باید قبل از ساخت بررسی شوند.
در بسیاری از موارد، اسپلینت سفارشی ترموپلاستیک می‌تواند امکان تنظیم دقیق‌تر فرم و زاویه مچ را فراهم کند. از طرف دیگر، به دلیل رشد کودک، اسپلینت باید در فواصل مناسب کنترل شود تا در صورت نیاز اصلاح یا تعویض شود.
قیمت نهایی نیز به نوع اسپلینت، مواد مصرفی، میزان پیچیدگی طراحی، نیاز به ساپورت‌های اضافی و فرآیند ارزیابی و ساخت بستگی دارد. بنابراین برای تعیین قیمت دقیق، ارزیابی کودک و مشخص شدن نوع ارتوز ضروری است.
سوالات متداول
۱. آیا اسپلینت بازکننده مچ برای همه کودکان مناسب است؟
خیر. تجویز آن باید براساس وضعیت مچ، دامنه حرکتی، تون عضلانی و هدف درمانی کودک انجام شود.
۲. اسپلینت بازکننده مچ از چه موادی ساخته می‌شود؟
یکی از مواد رایج برای ساخت نوع سفارشی، ترموپلاست است که با حرارت شکل می‌گیرد و پس از سرد شدن فرم موردنظر را حفظ می‌کند.
۳. آیا اسپلینت می‌تواند مچ دست خم‌شده را کاملاً صاف کند؟
در مواردی که محدودیت حرکتی قابل اصلاح وجود داشته باشد، می‌تواند به قرارگیری بهتر و حفظ دامنه حرکتی کمک کند؛ اما در کانترکچرهای شدید، اسپلینت به‌تنهایی الزاماً قادر به اصلاح کامل وضعیت نیست.
۴. اسپلینت کودک هر چند وقت یک‌بار باید بررسی شود؟
زمان مشخصی برای همه کودکان وجود ندارد. با توجه به رشد کودک، تغییر دامنه حرکتی و وضعیت پوست، باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شود.
۵. قیمت اسپلینت بازکننده مچ دست کودکان چقدر است؟
قیمت به نوع و اندازه اسپلینت، جنس مواد، میزان سفارشی‌سازی و اجزای مورد استفاده بستگی دارد و پس از ارزیابی و تعیین نوع ارتوز می‌توان قیمت دقیق‌تری اعلام کرد.

منبع:PubMed Central (PMC)